Açık Erişim ile Açık Veri Arasındaki Fark Nedir?

Sıkça karıştırılan iki kavram

İnsanlar çoğu zaman açık erişim ile açık veriyi birbirinin yerine kullanır, oysa bunlar iki farklı şeyi anlatır. Aradaki farkı anlamak, fon sağlayıcıların koşullarını karşılamanıza ve çalışmanızı doğru biçimde paylaşmanıza yardımcı olur.

Açık erişim: okunması ücretsiz

Açık erişim (OA), yayınların — dergi makaleleri, kitaplar, bildiriler — çevrimiçi olarak ödeme duvarı ya da abonelik olmadan ücretsiz okunabilmesiyle ilgilidir. Açık erişimin birkaç türü vardır:

• Altın (Gold) OA — nihai sürüm, çoğu zaman bir makale işleme ücretiyle finanse edilerek derginin sitesinde açıkça yayımlanır.
• Yeşil (Green) OA — yazar, bir sürümü (çoğunlukla kabul edilmiş metni) okunması ücretsiz biçimde bir arşive yatırır.
• Elmas (Diamond) OA — hem okuma hem yayımlama açıktır ve yazarlardan ücret alınmaz; genellikle kurumlar veya bilimsel dernekler tarafından yürütülür.

Açık erişim çoğunlukla tek bir soruyu yanıtlar: Makaleyi okuyabilir miyim?

Açık veri: yeniden kullanılması ücretsiz

Açık veri bir adım öteye gider ve altta yatan araştırma malzemesiyle ilgilenir — makalenin arkasındaki veri kümeleri, ölçümler, kod ve gözlemler. Açık veri yalnızca okunabilir değildir; indirilebilir, iyi tanımlanmış ve lisanslanmıştır; böylece başkaları onu yeniden kullanabilir, yeniden birleştirebilir ve sonuçları doğrulayabilir. Açık veri farklı bir soruyu yanıtlar: İddiaları yalnızca okumakla kalmayıp kanıtı kullanabilir miyim?

Neden ikisine de ihtiyacınız var

Verisi kilitli bir açık erişim makalesi, bir ekibin neye vardığını söyler ama bunu nasıl denetleyeceğinizi söylemez. Okunabilir bir makale olmadan açık veri ise size bağlamı az olan ham malzeme verir. İkisi bir arada araştırmayı tekrarlanabilir kılar: okuyucular hem savı takip edebilir hem de çözümlemeyi yeniden çalıştırabilir.

Hızlı bir zihinsel model

	Açık Erişim	Açık Veri
Ne	Yayının kendisi	Arkasındaki veri kümesi
Amaç	Okunması ücretsiz	Yeniden kullanılması ücretsiz
Temel araç	Arşiv / OA dergi	Veri arşivi + lisans + DOI

Modern açık bilim ikisini bir çift olarak ele alır. Bir makale paylaştığınızda veriyi de paylaşın — kalıcı bir tanımlayıcı ve net bir lisansla — böylece çalışmanız hem görünür hem de doğrulanabilir olur.